Publication in the Journal of Alternative Finance; Insights from the Basic Income Pilot in Uganda
May 16, 2025
Wetenschappelijk onderzoek: basisinkomen in Welle leidt tot duurzame investeringen
June 3, 2026AFARD - de NGO-partner in Oeganda van INclusion - constateert in het NIDP Annual Report 2025 dat de positieve ontwikkelingen in het basisinkomenproject in Welle in 2025 zijn voortgezet. De levensomstandigheden van de inwoners zijn opnieuw sterk verbeterd, vrouwen voelen zich nog meer empowered, en de inwoners investeren met behulp van het community fund in de bouw van een kerk.
Het aantal ontvangers van het basisinkomen groeide van 380 inwoners in 2024 naar 403 ontvangers in 2025. Het gaat daarbij met name om nieuwgeboren kinderen in het dorp.
Nieuwe huizen
In het rapport wordt aangegeven dat het basisinkomen in 2025 het meest werd besteed aan voedsel, gezondheid, kleding, landbouw, steun aan familieleden, onderwijs en assets. ‘Assets’ is een brede term waarbij het kan gaan om allerlei vormen van persoonlijk bezit en zakelijke middelen. Een belangrijk deel van deze assets zijn de nieuwe woningen die veel inwoners in Welle hebben gebouwd, zogenaamde semi-permanente woningen van baksteen en golfplaten. Er was in 2025 een zeer sterke toename van zulke woningen, van 12% in 2024 naar maar liefst 66% in 2025. De semi-permanente woningen van baksteen zijn sterker, comfortabeler en ruimer - en daardoor ook veiliger en gezonder - dan de traditionele woningen. Ook vergen ze minder onderhoud. De nieuwe huizen zijn een belangrijke stap naar betere leefomstandigheden voor de inwoners van Welle.
semi-permanente woning in Welle
Kerk
In 2025 hebben de inwoners besloten om het community fund te gebruiken voor een kerk in Welle. De bouw is inmiddels gestart. Het geld van het dorpsfonds, zo’n 9.575 euro, wordt vooral gebruikt voor aanschaf van de materialen voor de bouw. De inwoners verrichten zelf het meeste werk, onder toezicht van een aannemer.
De kerk is vooral bedoeld voor kerkdiensten, maar kan ook voor andere bijeenkomsten worden gebruikt. De bewoners dragen ook bij aan de kerkbouw door middel van een kleine maandelijkse bijdrage, omgerekend zo’n 1,20 euro per volwassene en 0,50 euro per kind. AFARD ziet de bouw van de kerk als een teken dat de inwoners van Welle in staat zijn gezamenlijk prioriteiten vast te stellen en te realiseren, met de daarvoor benodigde planning en financiële discipline.
de kerk in aanbouw
Extreme armoede is verminderd
Meer gezinnen zijn uit extreme armoede geraakt. Het percentage extreme armoede is gezakt van 38% in 2024 naar 28% in 2025. AFARD hanteert hierbij een strengere norm voor extreme armoede dan de internationale armoedegrens van de Wereldbank, namelijk asset poverty. Volgens deze norm wordt iemand als extreem arm beschouwd als het totale vermogen van een huishouden (zowel in geld als in goederen) minder is dan wat nodig is om minimaal drie maanden van te leven.
Uitgaande van de internationale armoedegrens van $3.00 per persoon per dag in 2021 PPP (de koopkracht van 3 dollar in de VS in 2021) is het percentage extreme armoede in Welle veel lager. Volgens het onderzoek van de Rijksuniversiteit Groningen was dit percentage eind 2022 al gezakt naar 10%.
Empowerment van vrouwen
Een andere sterke stijging is het percentage vrouwen dat aangeeft zich empowered te voelen: dit is gestegen van 67% naar 90%. Door het eigen basisinkomen van de vrouwen, en doordat ook het basisinkomen van de kinderen aan hen wordt toevertrouwd, hebben de vrouwen in Welle meer zeggenschap gekregen in de (financiële) planning in het huishouden en in het dorp.
Toegenomen bedrijvigheid
Ook is er een sterke stijging in zogenoemde alternatieve inkomsten genererende activiteiten (IGA). Hierbij gaat het om handel en kleine bedrijfjes anders dan de verkoop van producten uit eigen landbouw en veeteelt. Het gaat bijvoorbeeld om kiosken die voeding en huishoudelijke artikelen verkopen en veel kleine handeltjes in onder meer groenten, fruit, vis, snacks en tweedehandskleding. Verder is er een imker in Welle, iemand is een openluchtbioscoop begonnen, een ander een kapsalon en weer iemand een motorreparatie-service. In 2024 had slechts 4% van de huishoudens in Welle zo’n kleine handel of bedrijf. Dit percentage was in 2025 toegenomen tot 21%. AFARD denkt dat deze toename komt doordat de inwoners zich aan het voorbereiden zijn op het naderende einde van het project. Daarom willen ze hun inkomstenbronnen diversifiëren. Wel nam het gemiddelde inkomen per alternatieve IGA af, van zo’n 38 euro per maand naar plusminus 30 euro per maand. Oorzaak hiervan is de toegenomen concurrentie. Per saldo is er in Welle door de sterke stijging van het aantal kleine ondernemingen een toename van meer dan 300% van het inkomen uit niet-agrarische bedrijvigheid.
Maar ook de inkomsten uit landbouw en veeteelt zijn sterk gestegen: landbouw van 53 naar 112 euro per huishouden per oogstseizoen, en veeteelt van 63 euro naar 276 euro per jaar. Deze sterke stijging komt door een combinatie van hogere productie en gestegen voedselprijzen.
een van de nieuwe kiosken in Welle
Herstel biodiversiteit
Een andere positieve ontwikkeling is dat de inwoners van Welle zijn begonnen met het planten van bomen. In 2025 heeft elk huishouden gemiddeld 19 bomen geplant, met name fruitbomen zoals mango-, passievrucht-, jackfruit-, citroen- en sinaasappelbomen. Deze bomen zijn zowel bedoeld voor eigen consumptie als voor inkomsten uit de verkoop van het fruit. Daarnaast zorgen deze bomen voor herstel van de biodiversiteit in Welle.
Nog meer positieve veranderingen
Wat betreft schoolparticipatie was er een kleine verbetering in 2025. In 2024 ging 85% van de kinderen in de schoolgaande leeftijd naar het basisonderwijs en 3% naar het voortgezette onderwijs. Deze percentages zijn in 2025 gestegen naar 87% en 4%. In totaal gaat dus 91% van de kinderen in de schoolgaande leeftijd (6-18 jaar) naar school. De 9% die niet naar school gaat zijn met name oudere kinderen die na de basisschool gaan werken.
Verdere positieve ontwikkelingen in Welle zijn:
- Hygiëne: de toename van het bezit van putlatrines met handwasfaciliteiten van 68% in 2024 naar 81% in 2025. Deze toename is mede het gevolg van beleid van de lokale overheid.
-
Energie: het bezit van kleine, mobiele zonnepanelen is toegenomen van 68% naar 76%.
Afname voedselzekerheid
In één opzicht constateert AFARD een kleine verslechtering in 2025 ten opzichte van 2024: voedselzekerheid nam af van 93% naar 89%. AFARD denkt dat deze teruggang komt door inflatie van de voedselprijzen en door tegenvallende oogsten van sommige huishoudens als gevolg van ongunstig weer. Voedselzekerheid wordt door middel van verschillende indicatoren gemeten. De contactpersoon van AFARD in Welle, die het dorp iedere twee weken bezoekt, heeft geen indicatie dat er sprake is van honger of ondervoeding in Welle. Het gaat eerder om een afname van variatie in voeding.
Impact basisinkomen
Samenvattend concludeert AFARD dat de levensomstandigheden van de inwoners van Welle aanzienlijk zijn verbeterd sinds de lancering van NIDP in augustus 2020. Door het maandelijkse basisinkomen kunnen gezinnen nu zelf beslissen hoe ze hun leven willen invullen en veranderen. Dit leidt tot veel positieve veranderingen in het dagelijkse leven van de inwoners van Welle.
Lokale en regionale monitoring
NIDP wordt ook gemonitord door de lokale en regionale autoriteiten. Ook die zijn zeer positief over het project. Zo concludeert het multidisciplinaire team van Nebbi District dat het project in december 2025 bezocht:
The monitoring team unanimously applauded the NIDP project for the great changes impacted on the community.
En het gekozen politieke hoofd van Nebbi District zegt:
"The transformation we have witnessed […] is remarkable. This is the kind of development impact we want to see across all sub-counties."
de tweede waterput in Welle
Projecteinde nadert
Een punt van aandacht is hoe het verder zal gaan na afloop van het project. In een bijeenkomst eind 2025 zijn de inwoners van Welle op de naderende afloop van het basisinkomen gewezen. De diversificatie van inkomstenbronnen in 2025 geeft aan dat ze zich daarop al aan het voorbereiden waren.
We hebben er vertrouwen in dat veel positieve veranderingen zullen aanhouden na het einde van het project, onder meer door alle collectieve en persoonlijke assets waarin is geïnvesteerd: de waterputten, duurzamere huizen, het kerkje, zonnepanelen, putlatrines, landbouwgrond, vee en andere productieve en persoonlijke bezittingen. Toch zal door het wegvallen van het basisinkomen de inkomenszekerheid afnemen, en zal ook de afzetmarkt in het dorp kleiner worden. De vraag is dan of de nieuwe bedrijfjes dit kunnen opvangen door hun producten en diensten in de wijdere omgeving aan te bieden.
We zullen de ontwikkelingen in Welle na afloop van het project nog enkele jaren blijven volgen, zodat we kunnen vaststellen hoe duurzaam de positieve veranderingen zijn.
Steun INclusion en wordt donateur!